Etlik Piliç (Broiler) Yetiştiriciliğinde Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar Nelerdir?

Etlik piliç yetiştiriciliği veya diğer adıyla broiler yetiştiriciliği yapmak, dışarıdan görüldüğü gibi kolay değildir. Etlik Piliç yetiştirmenin bir usulü ve uyulması gereken bir takvimi vardır.

Etlik civciv ve piliç yetiştirilmesi için temiz ve uygun bir ortam gerekir. Etlik civcivin, etlik piliç olarak kesime gidene kadarki bulunduğu ORTAM FAKTÖRLERİYLE birlikte KÜMES EKİPMANLARI’ da etlik piliç yetiştiriciliğinde çok önemli yer tutar. Ortam Faktörlerinde; Sıcaklık, Havalandırma, Nem, Hayvan Sayısı ve Aydınlatma çok önemli kıstaslarken, kümes ekipmanı olarak başta Yemlik ve Suluklarla birlikte Altlık (Yataklık) da önemli yer tutar.

 

Kümes Nasıl Olmalıdır? Kümes ne kadar iyi olursa olsun, yer iyi değilse masraflar çok artar. Kümes yapımına en uygun yerler, çukur olmayan ve hafif eğimi bulunan yerlerdir. Böyle yerler rüzgârı daha iyi alır. Koku daha kolay dağılır ve havalandırma daha kolay olur. Ayrıca eğimli arazilerin tabanında su birikmez.

 

Kümeslerden beklenen yararı sağlayabilmek için bunların tekniğe uygun bir biçimde yapılmış olmaları ve kümeslerin yapımında iki önemli noktanın göz önünde bulundurulması gerekmektedir. Bunlardan ilki, yetiştirme koşullarının en uygun ve hijyenik duruma getirilmesi, ikincisi de ucuz ve sağlıklı kümeslerin yapılmasıdır. Kümeslerin; İçleri kuru, güneşli ve aydınlık olmalı, hayvan sağlığına zararlı nem ve pis kokular bulunmamalı, kolayca havalandırılabilmeli, bit, pire ve tahtakurusu gibi parazitlerle, çeşitli mikropların üremelerine ve barınmalarına elverişli olmamalı, içine konacak hayvan sayısına uygun büyüklükte olmalı, dışarının soğuk veya sıcağını içeriye mümkün olduğu kadar az geçirmeli, iş gücü ihtiyacını en az düzeye indirmelidir. 

 

Kümes Sistemleri: Ülkemiz şartlarındaki en uygun kümes şekli kapalı yer kümesi sistemidir. Bu kümeslerin tamamen kapalı olanlarında aydınlatma ve havalandırma mekanik olarak yapılır. Pencereli kümeslerde ise aydınlatma ve havalandırmanın bir kısmı mekaniktir. Yer kümesi sisteminde; kümes tabanı tamamen beton ya da sıkıştırılmış topraktan oluşur. Yer sistemi yetiştiriciliğinde, yonga (odun talaşı), sap/saman ve buna benzer maddeler, uygulanacak altlık sistemine bağlı olarak yeterli kalınlıkta kümesin tabanına serilir. Yetiştirme sistemine göre etlik piliç üretiminde hepsi içeri-hepsi dışarı (doldur-boşalt) veya devreler hâlinde üretim sistemleri kullanılmaktadır.

 

Hepsi İçeri-Hepsi Dışarı (Doldur-Boşalt) Sistemi: Bu sistemde tüm civcivler aynı gün alınır ve belli bir süre büyütüldükten sonra aynı gün kesime gönderilirler. Kümesler temizlenip dezenfekte edildikten ve bir süre boş bırakıldıktan sonra yeni bir parti civciv konur ve bu işlem böylece sürdürülür.  Her parti sonunda kümesler temizlenip dezenfekte edildiği için, sistem hastalık açısından büyük güven sağlar. İki parti arasında boş kalan sürede 7 ila 14 gün arasında olmalıdır. 

 

Haftalık Süreli Devre Sistemi: Bu sistemde işletmeye her hafta günlük civciv gelir ve her hafta da piyasaya beslenmiş piliç verilir. Bu sistemde, genellikle besi yapılacak hafta sayısından bir fazla kümese ihtiyaç vardır. Örneğin, hayvanlar 8 hafta elde tutulacaksa, 9 kümes bölmesi gerekir. Böylece, boşalan kümesin temizlenip havalanması için bir haftalık bir süre sağlanmış olur. Bu sistemde 1 ile 8. haftalar arası hayvanların bir arada bulunmaları, sağlık yönünden sakıncalı olduğu gibi, bakım ve yönetimi de güçtür. Bu nedenle bu sistem pek fazla tavsiye edilmemektedir.

Kümes Nasıl Hazırlanmalıdır? Civcivler kümese alınmadan bir hafta önce kümeslerin hazırlanması, bakım ve temizliği yapılıp, kontrollerinin tamamlanmış olması gerekir. İlk önce bütün ekipmanlar toplanır, kümesten dışarı çıkarılır, ampuller sökülür. Dışarıya çıkarılan tüm ekipmanlar (yemlik, suluk vb.) yıkanıp dezenfekte edilir. Daha önceden kalma altlık/yataklık varsa kaldırılarak kümesten uzak bir yere taşınır. Kümesin tüm iç yüzeyi ve ekipmanları basınçlı suyla yıkanır, ardından yıkama suyuna dezenfektan madde katılarak dezenfekte edilir. Bu işlemlerden sonra kümes havalandırma ve kurumaya bırakılır.  Kuruma işleminde sonra, kuşların ve farelerin kümese girmelerinin önlenmesi için kümesler kapalı tutulmalıdır. Kümes hazırlanacağı zaman kümes zeminine toz kireç serpilir ve tüm kümesin tabanına iyice dağıtılır. Kirecin dağıtılmasından sonra zemine altlık olarak yonga (talaş), saman vb. malzeme serildikten sonra ekipmanlar dikkatlice ve orantılı bir şekilde yerleştirilir. Civcivler kümese gelmeden 24 saat önce kümes sıcaklığı ayarlanmalı bu sıcaklık civciv seviyesinde 33-35 derece, oda içerisinde 26-27 derece olmalıdır. Ayrıca kümesin girişine; toplam civciv adedini, ölen civciv adedini, yem tüketimini, aşılamaları, kullanılan ilaçları yazmak için kümes kontrol kartı konmalıdır.

Etlik Piliç Yetiştirmede Ortam Faktörleri: Etlik civcivin, etlik piliç olarak kesime gidene kadarki ortam faktörlerinde; Sıcaklık, Havalandırma, Nem, Hayvan Sayısı ve Aydınlatma dikkat edilmesi gereken en önemli hususlardandır.

Kümes Sıcaklığı: Günlük olarak kümese getirilen etlik civcivler için hazırlanan kümesde, kümes içi sıcaklığın 26–27 C, civciv seviyesinde sıcaklığın ise perde sistemi ile bölünerek veya daraltılarak 33–35 C sıcaklıkta bulundurulması gerekmektedir. Etlik civcivler büyüdükçe perde sistemi ortadan kaldırılır. Kümesin içerisinde termometre asılarak sıcaklık değişimleri sürekli izlenmelidir. Civciv koyacağımız kümesin, kümes ve civciv seviye sıcaklıkları aşağıdaki gibi olmalıdır. 
Yaş (Hafta)
Civciv Seviyesindeki
Sıcaklık (derece)
Kümes Sıcaklığı (derece)
(Yerden 1 m. Yüksekte)
1. hafta
2. hafta
3. hafta
4. hafta
5. hafta
6. hafta
7. hafta
8. hafta
33-35 C.
30 C.
28 C.
26 C.
24 C.
22 C.
20 C.
20 C.


26-27 C.
24-25 C.
22-23 C.
20-21 C.
20 C.
20 C.
20 C.
20 C.


Kümeste Havalandırma: Etlik piliç kümeslerinin havalandırması, havalandırma bacaları, hava giriş-çıkış delikleri ve vantilatörler aracılığıyla yapılır. Havalandırma yaparken içeride bulunan civcivleri/piliçleri üşütmeden, hayvanların yeterli oksijeni alacağı şekilde yapılmalıdır. İyi bir havalandırma ile amonyak, karbondioksit ve su buharının kümes içinde aşırı derecede kalması önlenir. Hava yolu ile bulaşacak virüs ve bakterilerin bozuk kümes havasında yoğunluk kazanıp etkin hale gelmelerine mani olunur. Islak altlık nedeniyle meydana gelebilecek koksidiyoz (kanlı dışkı) vakalarının çıkışı önlenir. 
Civcivlerin kümese geldiği ilk iki gün hava bacaları/pencereler ve perdeler kapalı tutulmalıdır. 3 günden sonra, eğer koku hissedilirse havalandırma yapılır. Açık kümeslerde, perde ve kepenklerin günde birkaç kez açılıp kapatılması gerekmektedir. Civcivler 2–3 haftalık olunca perdeler kaldırılır.

Kümes İçi Nem: Kümes içerisinde higrometre asılarak nem değerleri sürekli ölçülmelidir. Etlik piliç kümeslerinde nem %60 civarında olmalıdır. Kümeslerdeki nem oranının çok yüksek veya çok düşük olması çeşitli zararlara yol açar. Aşırı nem kümeste hastalık için uygun bir ortam sağlar. Nem miktarının artışında; hayvanların solunumla çıkardıkları ısı miktarı, gübredeki suyun buharlaşması, hava sıcaklığı nedeniyle su tüketiminin artması ve suluklardan taşan su miktarı etkili olmaktadır. Özellikle altlığın rutubeti çok önemlidir. Piliçlerin altının ıslak olması tavsiye edilmez. Birçok hastalık altlıkla bulaşır. Çok kuru kümes havasında ise tozlanmalar artmakta, bunun sonucu olarak tavukların nefes boruları tahriş olmakta ve solunum yolu rahatsızlıklarında artış görülmektedir. Piliçlerin dışkısının uzun süre temizlenmemesi, sulukların düzenlenmesindeki hatalar, altlığın yeter kalınlıkta serilmemesi, sürüde ishale yol açan bir hastalığın olması, su tüketiminin artması sonucu dışkının fazla nemli oluşu; kümes içerisinde rutubetin anormal derecede yükselmesine neden olur.

Kümeste Hayvan Sayısı: İklim ve canlı ağırlığa bağlı olarak metrekareye konulacak hayvan sayısı değişiklik göstermektedir. Kümeste mevsime göre etlik piliç sayısı değişebilir. Başlangıç döneminde metrekareye 40–50 adet civciv konulur. Ergenlik dönemlerinde metrekareye 25 kg ağırlık, aşırı sıcakların hüküm sürdüğü yaz aylarında ise metre kareye 20 kg ağırlık düşecek şekilde hesaplama yapılmalıdır. Soğuk olan dönemlerde metrekareye 10–12 adet etlik piliç konmalıdır. Sıcak geçen yaz aylarında bu rakam 8–10 adet etlik piliç olabilir. Kalabalık kümeslerde gelişmenin yavaşlayacağı, ölümlerin artacağı unutulmamalıdır.  

Kümes İçi Aydınlatma: Hayvanların yem yeme sürelerini uzatarak istenilen canlı ağırlığa erken ulaşmaları için kümesi aydınlatmak gerekmektedir. Kümes penceresiz, kapalı sistemli ise ilk 5 günde tabanda m2’ye 2,5 watt ışık sağlanmalıdır. Daha sonra m2’ye 1,5 watt yeterli olur. Pencereli kümeslerde m2’ye 1,5 watt ışık sağlanmalıdır. Gün ışığından yararlanılan pencereli kümeslerde, ışıklar gün batınca yakılır, gün doğmadan bir saat önce söndürülür. Böylece aydınlatma süresi 23 saat olur. 1 saatlik karatmanın nedeni ise hayvanları karanlığa alıştırmak, herhangi bir elektrik kesintisinde paniğe meydan vermemektir. Kümeslerde yeterli aydınlatmanın sağlanabilmesi için gerekli pencere alanının taban alanına oranı 1/15–1/20 arasında olmalıdır. Aydınlatmada ışığın şiddeti, rengi ve süresi önemlidir. 100 wattlık ve daha büyük ampul kullanılmamalıdır. Civcivler kümese geldiğinde ilk iki gün 24 saat süreyle aydınlatma yapılır. İkinci günden itibaren kesim yapılıncaya kadar yapay ve doğal aydınlatma süresi günlük en az 23 saat olmalıdır. 

Kümes Ekipmanları Nelerdir? Nerelerde Kullanılır? Etlik civcivin, etlik piliç olarak kesime gidene kadarki bulunduğu kümeslerde, kümes ekipmanı olarak başta Yemlik ve Suluklarla birlikte Altlık (Yataklık) da önemli yer tutar.

Yemlik: Etlik piliç yetiştiriciliğinde üretim maliyetleri içerisinde en büyük payı yem masrafları ile civciv alım masrafları tutmaktadır. Yem masrafları toplam harcamaların yaklaşık %65'ini oluşturmaktadır. Bu nedenle tavukçulukta yemin zayi olma oranını en aza indirmek yetiştiriciler için önemlidir. Yetiştiricinin az yemle nasıl çok verim alabilirim hesabı yaptığını düşünürsek, tavukçuluk ekipmanları içerisinde yemliğin önemini de anlamış oluruz. Yemlikler kolay doldurulabilir, kolay temizlenebilir, yem zayiatını asgari düzeyde tutabilen ve içlerine hayvanların giremeyeceği şekilde olmalıdır. Ayrıca, içlerine hayvanlar tarafından altlık materyali bulaştırılamayacak şekilde, fakat rahatça yem yiyebilecekleri yükseklikte ayarlanmalıdır.
Birçok firma tarafından tavuk yemlikleri üretilmektedir. Ticari piyasada metal veya plastik civciv veya piliç yemliği gibi isimlerle satılan yemlikler, kümes tavanına asılan yemlikler olduğu gibi, otomatik yemliklerde mevcuttur. Yemlikler kümes içerisine yerleştirilirken, ısıtıcıdan veya ışıktan en az 30 cm. uzağa yerleştirilmelidir.

  • Civciv Yemlikleri: Civciv yemlikleri, plastik veya saçtan yapılmış tepsi şeklinde yemlikler olabilir. Tepsi şeklinde, 42 cm çapındaki bir civciv yemliği 50–60 civcive yeterlidir. Uzun yemliklerde ise her bir civciv için 2–4 cm. yemlik kenarı hesaplanmalıdır.
  • Piliç Yemlikleri: Etlik piliçler için otomatik yemlikler, yarı otomatik askılı yemlikler veya basit yemlikler kullanılır. Küçük işletmelerde genellikle yuvarlak depolu yarı otomatik askılı yemlikler veya uzun basit yemlikler kullanılmaktadır. Oluk tip yemliklerde, her piliç için 10 cm. yemlik boyu hesaplanır. Yuvarlak yemliklerde ise yemlik sayısı 10-12 pilice bir yemlik olarak hesaplanır.

 

Suluk: Tavukların tükettikleri yemin 2–3 katı suya ihtiyaçlarının bulunması, suyun ve sulukların önemini göstermektedir. Kullanılan su ekipmanları ve suluk sistemleri suyu temiz tutabilmeli, kolaylıkla temizlenebilmeli, mümkün olduğunca etrafa su sıçramasını önleyecek şekilde olmalı ve sıcak havalarda suyu serin tutucu, soğuk havalarda da suyu donmaktan koruyucu özellikte olmalıdır. Kümeslerdeki suluklar gün aşırı yıkanmalı, depolar altı ayda bir temizlenip dezenfekte edilmelidir. Sulukların temiz tutulabilmesi, su sıçramasının önlenmesi ve yataklığın ıslanmaması için suluk yüksekliğinin hayvanların omuzları hizasında tutulmasına dikkat edilmelidir. 

Tavukçuluk ekipmanlarından suluk da aynen yemlik gibi sınıflandırılır. Kümeste asılı olarak kullanılan, su deposu kaidesine bağlı olarak ayarlanabilen suluk sistemleri mevcuttur. Suluklar civciv suluğu veya piliç suluğu olarak 2’e ayrılır. Sulukların kümes içerisine orantılı olarak yerleştirilmesine dikkat edilmelidir. Her bir suluk ısıtıcıdan veya ışıktan en az 30 cm. uzağa yerleştirilmelidir.

  • Civciv Sulukları: Civcivler geldiğinde suluklarda su hazır bulunmalı ve sıcaklığı oda sıcaklığında olmalıdır. Suyun sıcaklığı birkaç gün için 24°C civarında olmalıdır. Suyun serin olmasının yem tüketimini artırması ve ölüm oranının azalmasındaki olumlu etkisi nedeniyle, ilk birkaç günden sonra sıcaklığı biraz düşürülür.

Civcivler için özel suluklara ihtiyaç vardır. Kenarlı bir tabak üzerine ters çevrilmiş içi su dolu kavanozlar bu iş için kullanıldığı gibi piyasada 4-5 litrelik depolu özel civciv sulukları da bulunmaktadır. 4-5 litrelik bir depolu suluk, 80 ila 100 civciv için yeterlidir.
Civcivlerin ilk haftasında civciv başına 2 cm suluk kenarı hesap edilir. 15 günden sonra civciv başına 2,5 cm kenar uzunluğu hesap edilerek ve yükseklikleri ayarlanarak normal askılı suluklar kullanılabilir. Civcivler suluklara alıştıktan sonra, altlığın sulukların içine girmesini önlemek için altlık seviyesinden 2–3 cm yükseltilmelidir.

  • Piliç Sulukları: Ülkemizde yaygın olarak kullanılan suluklar; Yuvarlak suluklar, depolu yarı otomatik ya da bir depoya su borusu hattı ile bağlı olarak tam otomatik tipte olur. Yuvarlak suluklar arasında en çok kullanılanlar, askılı suluklardır. Askılı suluklar, tavana asılan plastik veya metalden yapılmış yuvarlak suluklardır. Tavana bağlı oldukları ip veya zincir, uzatılıp kısaltılarak yerden yükseklikleri ayarlanabilir. 


Kümes Altlığı (Yataklığı): Kümes altlığının düzgün olması ile sürülerin sağlıklı ve verimli olması arasında çok yakın ilişki vardır. Altlığın kalitesi; etlik piliçlerin gelişmesini önemli oranda etkileyen bir faktördür. Kötü yönetilen bir kümeste öncelikle altlık bozulur. Ardından hayvanlarda çeşitli sağlık sorunları ortaya çıkar. Islak altlıklı kümeslerde; canlı ağırlık artışları yavaşlar, yemden yararlanma azalır, kesimde ıskarta hayvan sayısı çoğalır, büyüme bir örnek değildir, karkas kalitesi bozulur, bakteriyel, ve paraziter hastalıklar gözlenir.

  • İyi Bir Altlık Nasıl Olmalıdır? Altlık serilmeden önce kümesteki her bölmeye yeterli miktarda sönmemiş toz kireç serpilerek kümese iyice dağıtılmalı, altlık malzemesi daha sonra serilmelidir. Altlık malzemesi her şeyden önce temiz olmalıdır. Hayvanların altına serilen yataklığın herhangi bir hastalık taşımamış olması ön koşuldur.  Altlık olarak kullanılacak materyal sert kısımlar ihtiva etmemeli, civcivlerin tüketemeyeceği büyüklükte olmalı, tozsuz ve küfsüz olmalı, toksit etkisi olmamalı, suyu yüksek oranda emme özelliği olmalı, kolay ve ucuz elde edilebilmelidir.  Altlık; tabandan yalıtım yolu ile ısı kaybını önler, doğal davranışları olan eşinmeyi mümkün kılar, dışkıdan açığa çıkan ısı, amonyak ve rutubeti belirli sınırlar içinde tutar. Kümes taban özelliklerine ve altlık maliyetine bağlı olarak m²’ye 3–5 kg altlık serilmesi tavsiye edilmektedir. Kümeslere, yazın en az 3–5 cm, kışın ise 6–8 cm kalınlıkta altlık serilmelidir. İyi bir kümes altlığı; hafif nemli (% 20 – 25 nem), yumuşak, tane tane olmalıdır. Çok kuru, tozlu, ıslak ve çamurlu ya da üzeri kurumuş, kekleşmiş ve içinde çamur bulunan altlık sağlıksızdır. Altlığın rutubet oranının doğru olup olmadığı pratik olarak bir miktar altlığın ele alınıp avuç içinde sıkılması ile anlaşılır. Altlık iyi kalitede ise avuç açıldığında sıkılmış altlık kırılarak parçalara bölünür. Sıkıldığında çamur topu olan ya da birbirine hiç yapışmayan toz yumağı şeklindeki altlıklar uygun değildir.
  • Kümeslerdeki altlık az ve ince serilmişse piliçler üşür,  ayak, bacak ve göğüslerinde zedelenmeler, yaralanmalar görülür. Altlığın gereğinden daha kuru olması halinde kümes havasında tozların miktarı artar. Hayvanlarda bazı solunum sorunları oluşabilir. Altlıkta küflenme varsa, küflerin ürettiği zehirler çeşidine ve derecesine bağlı olarak civciv ve piliçlerde verim düşüklüğüne, zehirlenmeye ve ölüme yol açabilir. Bazı zehirler hayvanların bağışıklık sistemini bozarak, onların çeşitli hastalıklara yakalanmasına yol açar.  Altlıkta bazı hastalık etkenleri bulunuyorsa, bunların da sağlık sorunlarına yol açabileceği unutulmamalıdır. Yemliklerin bozuk ve ayarsız olması sonucu altlık üzerine yem dökülebilir. Bu yem üzerinde çeşitli bakteri ve küfler kolayca ürer ve onu bozar. Altlığa dökülüp bozulan yemleri tüketen civciv ve piliçlerde bozulmanın derecesine bağlı olarak, ishal, zehirlenme, geç gelişme ve benzeri sıkıntılar oluşur. 

Hastalıklar ve Hastalıktan Korunma: Kanatlı hayvan üretiminde tedaviden ziyade, hastalıklara karşı önceden önlem almak daha doğru bir davranıştır. Başta solunum problemleri olmak üzere koksidiyoz, salmonella, kolibasili ve buna benzer birçok hastalık, etlik piliçlerde önemli ekonomik kayıplara yol açar. Bu nedenle hijyen ve sağlık koşullarına gereken önem verilmelidir. Aşılar zamanında ve eksiksiz olarak yapılmalıdır. Yemlere koksidiyozu (kanlı ishal) önleyici antikoksidiyaller mutlaka katılmalıdır. Gerekli vitaminler ve mineraller yeterli ve dengeli olarak verilmediği takdirde ayak ve bacak problemleri meydana gelir, verim düşer, ölümler görülebilir. Ölen hayvanlar kümeslerden uzakta açılan derin çukurlara gömülmeli, üzerlerine sönmemiş kireç dökülmeli, en doğrusu yakılarak imha edilmelidir. Herhangi bir hastalık şüphesi durumunda derhal bölgedeki veteriner hekimlere başvurulmalı, bilinçsizce ilaç kullanılmamalıdır.
Sonuç olarak; Sağlık koruma her zaman tedaviden daha kolay ve ucuzdur. Çamur haline gelmiş olan bir altlığı kurutmak amacıyla kümes içinde karıştırmak doğru değildir.  Karıştırılan altlığın içindeki hastalık etkeni bakteriler,  parazit yumurtaları açığa çıkar, çoğalır ve sürüde şiddetli sağlık sorunları oluşturabilir.  Kümes içindeki ıslak bölgeler küçük alanlarda ise oralardaki ıslak altlıkları toplayıp kümesten çıkarmak ve yerine temiz kuru altlık sermek uygundur. Islaklık geniş bölgelere yayılmışsa,  önce ıslanmanın nedenini yok etmek, ardından ıslak bölgelerin üzerine kuru altlık serip hiç karıştırmadan kapatmak gerekir.

Piliçlerin Kesim İçin Yakalanması ve Nakliyesi: Yakalama sırasında hayvanların korkma ve kaçmalarına neden olacak gürültüden ve ani hareketlerden kaçınılmalıdır. Kesimden 6-8 saat önce yemlikler, 2-4 saat önce de suluklar kaldırılmalıdır. Yakalama sırasında piliçlerin sağa-sola çarpmalarına, yaralanma ve berelenmelerine engel olmak, yakalamayı kolaylaştırmak ve hızlandırmak için mümkünse bütün kümes ekipmanları tamamen kaldırılmalıdır. 

Civciv Seçimi: Civcivler, Tarım Bakanlığı’nca ruhsatlandırılmış ve sertifikalandırılmış damızlık işletmelerin kuluçkahanelerinden alınmalıdır. Başarılı etlik piliç üretimi; yemi ete en ekonomik şekilde çeviren, istenilen canlı ağırlığa kısa sürede ulaşan, hastalıksız civciv seçimi ile başlar. Doğru seçim yapabilmek için en kârlı ırkın seçimi en önemli hususlardandır. Ayrıca civcivler henüz kuluçkahanede iken aşılarının yapılmış olmasına dikkat edilmelidir. Civciv aldığımız damızlık müessese, yumurta ile yavruya geçebilen beyaz ishal pullorum, tavuk tifosu, kronik solunum yolları hastalığı gibi tehlikeli hastalıklardan temiz olmalıdır. 

Yem Seçimi: Yem, Tarım Bakanlığı’nca ruhsatlandırılmış yem fabrikalarından temin edilmelidir. Ayrıca yemler et tavukçuluğu için gerekli protein ve enerjiyi ihtiva etmelidir.  Kanatlıların yem tüketimi önceden hesaplanarak, yem siparişleri zamanında verilmelidir. 15 günden fazla yetecek yem alınmamalıdır. İhtiyaçtan fazla alınan yem bayatlar. Aldığımız yemin bayat olmaması için üretim tarihine bakmakta yarar vardır. Alınan yem akıcı olmalı, rahatsız edici kokusu olmamalı, iyice karışmış olmalıdır. Yemlerde mantar, küf ve bakteri bulaşmalarına karşı önlem alınmalıdır. Yem deposu kuru, havadar ve temiz olmalıdır. Yem çuvallarının altına tahtadan bir ızgara konulursa, yemlerin alttan bozulması önlenir. Yem istifleri ile duvar arasında en az 10 cm. boşluk bırakılmalıdır. Zararlılarla iyi bir mücadele yapılmalıdır. Uygun olmayan koşullarda bulundurulan, usulüne göre depolanmamış yemler üzerinde mantarlar üremektedir. Yemlerin rutubetli, sıcak, karanlık veya loş yerlerde depolanması mantarların üremesini artırır. 

Civcivlerin Kümese Yerleştirilmesi: Civciv ölümlerindeki yoğunluğun ilk birkaç günde olduğu dikkate alındığında, civcivleri kümese yerleştirirken azami dikkatli olmak gerektiği daha kolay anlaşılır. Aşılama, yükleme, indirme gibi işlemler sırasında dikkatli olmalı, civcivler hava ceryanına maruz bırakılmamalıdır. Alınan civcivler kuluçkadan çıktıktan 6–12 saat içerisinde kümese yerleştirilmelidir. Bu sürenin gecikmesinin civcivlerde su kaybına yol açtığı unutulmamalıdır. Her bölmeye/kümese yerleştirilecek civciv sayısı önceden belirlenmelidir. Civcivler kümese yerleştirilmeden önce % 3–5 oranında şeker ihtiva eden su hazırlanarak suluklara doldurulmalıdır. Civcivlere 2–4 saat su içme imkânı sağlandıktan sonra yemliklere yem konulmalıdır. Kümes içi çevre sıcaklığının kontrolü için termometrelerin çalışmaları sürekli kontrol edilmeli, civcivler gelmeden kümeste lambalar tam olarak yakılmalı, kümeste %60-65’lik nem sağlanmalıdır.

Yerleştirmeden Sonra Yapılacak İşler: Isıtıcıların veya ışıkların altı ve etrafı kontrol edilerek altlıkta aşırı ısınma olup olmadığı kontrol edilmelidir. Civcivler yem yemeyi öğreninceye kadar özen gösterilmelidir. Önlerinde sürekli ve en kolay ulaşabilecekleri yerde yem bulundurulması gerekmektedir. Civcivlerin yem yeme durumları sık sık kontrol edilerek, aydınlatma ve ısıtmanın iyi bir şekilde yapılmasına özen gösterilmelidir.  Yemlik ve suluklar sürekli kontrol edilmeli, suluklarda veya yemliklerde taşma ve tıkanma olup olmadığına bakılmalı ve yükseklikleri ayarlanmalıdır. Yem zayiatının önlenmesi için 1. haftadan sonra yemliklerdeki yemin derinliği 1,5 cm’ye kadar indirilir. Davranışlarda herhangi bir anormallik gözlenirse veya ilk 7 gün içerisinde ölümler % l’i aşarsa bütün çevre faktörleri yeniden kontrol edilmeli, gerekli düzenlemeler yapılmalı ve gerekirse bir veterinere başvurulmalıdır. Kümesteki bütün civcivler gözlenmeli, ölüler ve hasta civcivler sürüden uzaklaştırılmalıdır.

Civciv ve Piliçlerin Beslenmesi: Etlik piliçlerin beslenmelerindeki temel prensip, en az yemi tüketerek en yüksek canlı ağırlığa ulaştırıp kesime sevk etmektir. Hedef canlı ağırlığa en kısa sürede ulaşmak için broyler yemleri; Enerji, protein ve diğer besin maddeleri yönünden de yüksek tutulmalıdır. Bu amaçla çoğunlukla serbest olarak oldukça konsantre yemlerle beslenir. Etlik civciv ve piliçlerin enerji ihtiyacını karşılamak için yemlerinin içine mısır, arpa, buğday gibi hububat katılır. Bunun yanında bitkisel yağlardan da yararlanılabilir. Protein ihtiyacını karşılamak için ise soya küspesi, ayçiçeği tohumu küspesi, pamuk tohumu küspesi ve balık unu, kan unu, et-kemik unu katılmaktadır. İlk 3 gün boyunca civcivler fazla hassas olduğundan içme suyuna vitamin ve mineral konulabilir. 

Yetiştirme Döneminde Yapılacak Günlük İşler: 

  • İlk 1 Hafta: Kümes yeterli derecede sıcak tutulmalı, tüm civcivlerin su içmeleri ve yem yemeleri sağlanmalı, civcivlerin ısıtıcıların veya ışık altında yığılmaları önlenmelidir. Yem, sık ve taze olarak verilmeli, civcivler mümkün olduğu kadar sık kontrol edilmeli, suluklar temiz tutulmalı,  yem yemeyenlerin durumları izlenerek, zayıf, sakat, hasta görünümlü civcivler sürüden uzaklaştırılmalı, koksidiyoz ve sağlık kontrol programı mutlaka uygulanmalıdır. Kümesin ısısı, gece kontrol edilmeye devam edilmeli, suluklar her gün temizlenmeli, ilk haftanın sonunda ve her hafta dezenfekte edilmelidir. 1. haftanın sonunda normal yemliklerin/sulukların kullanılmasına başlanmalı ancak ilk yerleştirilen yemlikler/suluklar kaldırılmamalıdır. 

 

  • 2. ve 4. Haftalar: 2. haftada ilk suluk ve yemlikler kaldırılarak, esas yemlik ve suluklar bırakılmalıdır. Yemlik ve sulukların yükseklikleri gerektiği şekilde ayarlanmalı, bütün yemlik ve sulukların içlerine altlık ve pislik girmemesine ve daima temiz olmasına dikkat edilmelidir. Civcivlerin davranışlarına göre, her hafta ısı 2 derece düşürülerek yavaş yavaş 20–22 dereceye kadar indirilmeli, havalandırma artırılmalı, aşı programı başlatılmalı, koksidiyoza karşı dikkatli olmalı, günlük yem tüketimleri kontrol edilmeli, suluklar her gün temizlenip haftada bir dezenfekte edilmelidir. 3. haftanın başında etlik piliç yemine geçilmelidir.

 

  • 5. ve 6. Haftalar: Suluk ve yemliklerin yükseklikleri yeniden ayarlanmalı, yem tüketimi kontrol edilmelidir. Havalandırma artırılmalı, hava sıcaksa gerekli şekilde havlandırma yapılarak piliçlerin yem yeme saatleri artırılmalıdır. Hava cereyanından sakınılmalı, hastalıklara karşı dikkatli olunmalıdır. 

 

  • 7. ve 8. Haftalar: Suluk ve yemlik yükseklikleri yeniden ayarlanmalı, suluklar her gün yıkanıp, haftada bir dezenfekte edilmelidir. Hava ceryanına neden olmadan, havalandırma artırılmalıdır. Bu haftalar için kümes ısısı düşürülerek 20 derecede sabitlenmelidir. Her türlü hastalığa karşı dikkatli olunmalıdır. Kesimden önce kesinlikle ilaç verilmemelidir. Piliçler kesime gönderme zamanlarına yakın fazla rahatsız edilmemelidir. Her kümes için ilk günden itibaren günlük yem tüketimi ve ölüm raporlarının, ilaç ve aşı uygulamalarının işlendiği kart tutmayı ihmal etmemek gerekir.

Kümes ısısına bağlı olara civcivlerin-piliçlerin davranışları şu şekildedir:

  • Isı çok düşük ise, civcivler ısıtıcının veya ışığın altında birbirlerine sokularak kümeler oluşturur, sıkışık bir durumda bulunurlar.
  •  
  • Isı çok yüksek ise, civcivler ısı kaynağından veya ışıktan uzaklaşmış, ısıtıcıların altında geniş bir boşluk kalmıştır.
  •  
  • Civcivler kümesin belirli alanlarını boş bırakmış, ısıtıcıların bir tarafında sıkışıp kalmışsa hava ceryanı var demektir.
  •  
  • Civcivler tüm kümes alanına eşit olarak dağılmış iseler, bu durum uygun bir kümes ısısını gösterir.


KAYNAK: http://evcilsevgisi.com/forum/kumes-kafes-ekipman/etlik-pilic-(broiler)-yetistiriciliginde-dikkat-edilmesi-gereken-hususlar/